JOURNAL OF SOCIAL, HUMANITIES AND ADMINISTRATIVE SCIENCES (JOSHAS), Yıl 2026 Sayı Cilt 12 Sayı 3

هندسة الذاكرة اللغوية: استراتيجيات حديثة لعلاج نسيان المفردات لدى متعلمي العربية الناطقين بغيرها.

Mariam Tekeli Esad Kasım — 2026-06-02

تتناول هذه الدراسة ظاهرة "تآكل المفردات " بوصفها إحدى المعضلات الجوهرية التي تعيق الكفاءة الاتصالية لدى متعلمي اللغة العربية من الناطقين بغيرها. وتهدف الورقة إلى تشخيص العوامل المنهجية والمعرفية الكامنة وراء هذه الظاهرة، والتي تعزوها الدراسة إلى قصور طرائق التدريس التقليدية المعتمدة على "مدخل القوائم" المعزولة، والحفظ الآلي الذي يفتقر إلى السياق الدلالي والوظيفي، مما يؤدي إلى تخزين المعلومات في الذاكرة قصيرة المدى وسرعة تلاشيها. وانطلاقاً من هذا التشخيص، تقدم الدراسة مقاربة علاجية مبتكرة تحت مفهوم "هندسة الذاكرة اللغوية"، تدمج بين استراتيجيات التدريس النشط—مثل المدخل السياقي، والدراما الموجهة ، والتلعيب الانغماسي متعدد الحواس—وبين القوانين البيولوجية للذاكرة. ويطرح البحث نموذجاً تطبيقياً يستثمر "المنطق الاشتقاقي " للغة العربية لتوليد المفردات وبناء شبكات ذهنية مترابطة، بالتوازي مع توظيف تقنيات الذكاء الاصطناعي (AI) وأنظمة التكرار المتباعد (SRS) لضمان تحقيق معدلات التعرض اللازمة لرسوخ المفردة )من 8 إلى 16 مرة.(

Muhammed Siyah Kalem Minyatür Eserlerinin Yapay Zeka Destekli Animasyonlara Dönüştürülmesi: Teknik ve Estetik bir Analiz

Mehmet Killik Bahadır Uçan — 2026-06-02

Muhammed Siyah Kalem ismiyle özdeşleşen ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndeki albümlerde muhafaza edilen minyatür eserler, klasik İslam sanatının idealize edilmiş estetik normlarından radikal bir kopuşu temsil eden benzersiz örneklerdir. On beşinci yüzyıl Orta Asya ve İpek Yolu kültürünün izlerini taşıyan bu eserler; figüratif dinamizmi, grotesk deformasyonları ve "hareket vaadi" barındıran anatomik yapılarıyla sinema öncesi (pre-cinematic) güçlü bir anlatı potansiyeline sahiptir. Bu çalışma, statik bir kültürel miras olan Siyah Kalem minyatürlerinin, güncel Büyük Dil ve Görsel Modelleri (LVLM) ile ileri düzey difüzyon mimarileri aracılığıyla dijital animasyonlara dönüştürülme sürecini teknik ve estetik açılardan analiz etmektedir. Araştırma kapsamında, geleneksel segmentasyon yöntemlerinin yarattığı mekânsal kopuş riskini bertaraf eden "Bütüncül Sahne Devinimi" (Holistic Scene Motion) yaklaşımı benimsenmiş; figürlere kemik sistemi tanımlayan yöntemler yerine "Derinlik Duyarlı Gizil Difüzyon" (Depth-Aware Latent Diffusion) teknolojisi kullanılmıştır. Bu süreçte, statik imgenin monoküler derinlik haritaları çıkarılarak figürlerin ontolojik niyetine uygun devinimler sentezlenmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekanın Siyah Kalem’in "kemik-kas abartısı" gibi aykırı estetik kodlarını ve üslup sadakatini (stylistic fidelity) koruyarak tutarlı bir video sentezi gerçekleştirebildiğini kanıtlamaktadır. Çalışma, statik arşivlerin "yaşayan bir miras" (living heritage) ekosistemine dönüştürülmesine ve yeni nesil izleyicide görülen algısal kopuşun engellenmesine yönelik metodolojik bir rehber sunması bakımından özgün bir değer taşımaktadır.

Paralimpik Sporun Zorlukları: Psikolojik ve Toplumsal Engelleri

Ayşenur İşken Hande İnan — 2026-06-02

Bu araştırma, paralimpik spor branşlarında sporcuların karşılaştığı psikolojik ve toplumsal bariyerleri tarihsel bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Engellilik olgusu, bireyin yalnızca biyolojik yetersizliklerinden ziyade bu durumu bir kısıtlılığa dönüştüren toplumsal bakış açısı, yönetimsel tercihler ve kısıtlayıcı çevresel faktörler bağlamında ele alınmıştır. Araştırmada betimsel analiz yöntemi kullanılarak kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve elde edilen veriler sistematik bir yaklaşımla yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular ışığında; modern spor dünyasındaki “mükemmel beden” algısının ve katı estetik standartların, paralimpik sporcular üzerinde ciddi bir psikolojik baskı ile “standart dışı” konumlandırılma hissi yarattığı tespit edilmiştir. Ancak buna karşın, düzenli antrenman süreçlerinin ve özellikle takım sporlarının; bireylerde bu baskılara karşı dirençli bir benlik algısı, yüksek özgüven ve sosyal beceri gelişimi sağladığı görülmüştür. Toplumsal boyutta ise paralimpik oyunların medya görünürlüğünün artmasına rağmen; fiziksel erişebilirlik sorunları, ulaşım kısıtlılıkları ve yüksek ekipman maliyetleri gibi ekonomik etkenlerin sporcuların önünde hala önemli bir engel teşkil ettiği görülmektedir. Sonuç olarak, paralimpik sporun sadece fiziksel bir rekabet alanı değil, bireyin toplumsal entegrasyonunu hızlandıran, “öğrenilmiş çaresizlik” duygusunu kıran ve psikososyal refah düzeyini artıran stratejik bir araç olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca engelli bireylerin spor aracılığıyla pasif tanımlardan sıyrılarak başarılı, aktif ve toplumda kabul gören sosyal figürlere dönüştüğü açıkça görülmektedir. Bu bağlamda, paralimpik hareketin kalıcı bir toplumsal dönüşüm sağlaması için çok boyutlu destek mekanizmalarının geliştirilmesi kritik önem taşımaktadır.

Platform Ekonomisinde Medya Girişimciliği: Yapay Zeka Olgunluk Seviyeleri ile Haber Değer Zinciri Arasındaki Stratejik Hizalanmada Yapısal Bariyerler ve Sınır Koşulları

Aysun Dukul Mehmet Özçağlayan — 2026-06-02

Bu çalışma, dijital haber girişimciliğinde yapay zeka (YZ/AI) olgunluğu ile girişimcilik arasındaki ilişkiyi, girişimcilik aşamaları, YZ olgunluk boyut ve seviyeleri ile haber değer zinciri dinamiklerini birleştiren üç boyutlu bir kavramsal model üzerinden incelemektedir. Max Weber’in (1949) “İdeal Tip” metodolojisinden yararlanarak oluşturulan bu model, medya girişimciliğindeki sınır koşullarını saptamak için kullanılan normatif referans düzlemi işlevi görmektedir. Araştırmada medya ekonomisi temelinde kurgulanan model, 46 farklı YZ olgunluk modeli, YZ teknikleri, girişimcilik ve iş modeli literatürünün NVivo destekli tematik kodlama analiziyle inşa edilmiştir. Çalışmanın temel tezi, dijital medya girişimlerinin ekonomik sürdürülebilirliğinin, girişimcilik piramidi, YZ olgunluk boyut/seviyeleri ve haber değer zinciri aşamaları arasında kurulan stratejik hizalanma ile mümkün olabileceğidir. Medya endüstrisi, ideal tip modelindeki aşamalar arası geçişte platform ekonomisinin dayattığı yapısal bariyerler ve sınır koşulları nedeniyle güçlük yaşamaktadır. İdeal tip modelinin temel varsayımı, girişimcilik aşamaları ile YZ olgunluk seviyeleri arasında eşgüdümlü bir gelişim ilişkisi bulunduğudur. Ancak medya girişimciliği, özellikle dördüncü aşama olan YZ entegrasyon ve ürün-pazar uyumu aşamasından sonra yapısal bir kırılmaya uğramaktadır. Finansal varlık yapısı kısıtları içerik bolluğunun yarattığı değer erozyonu ve platform ekonomisin dayattığı altyapısal bağımlılık nedeniyle iş modeli uyumu ve ölçeklenme aşamasında güçlük yaşanmaktadır. YZ üretim hızının içerik bolluğu yaratarak haberin marjinal değerini azaltması, teknolojik olgunluğun ekonomik bir karşılığa dönüşmemesi, girişimlerin iş modeli uyumunu yakalamalarını zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda dijital haber girişimlerine finansal, teknolojik ve organizasyonel kaynaklarını hibrit gelir modelleriyle stratejik bir hizalanma içinde yönetmeleri önerilmektedir. Nihayetinde çalışma, modelde tanımlanan boyutlar arası stratejik hizalanmanın; platform bağımlılığını dengeleyeceği ve mesleki meşruiyetin (etik/editöryal denetim) korunduğu niş dikey alanlarda kolektif bir ekosistem inşasına zemin hazırlayacağını öngörmektedir.