Author :
Abstract
Bu çalışma, Antonio Gramsci’nin hegemonya kuramını Batı Marksizmi içindeki özgün konumu Bağımlılık Teorisi’nin yapısal analizleriyle beraber ele alarak, Latin Amerika’da gelişen Zapatist Ulusal Kurtuluş Ordusu (EZLN) deneyimini karşı hegemonya kavramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Marksist literatürde toplumsal dönüşüm uzunca bir süre üretim ilişkileri, sınıf mücadeleleri ve devlet iktidarının ele geçirilmesi ekseninde tartışılmış olsa da, Batı Marksizmi düşünürlerinden Gramsci’nin geliştirdiği hegemonya kuramı, politik mücadelenin kültür, ideoloji ve sivil toplum odaklı üstyapısal boyutlarını merkeze almıştır. Bu bağlamda hegemonya, yalnızca baskı ve zor aygıtlarına dayalı bir egemenlik biçimi olmanın ötesinde, toplumsal rızanın sivil toplum alanında örgütlenmesi yoluyla yürütülen çok katmanlı bir iktidar ilişkisi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Çalışmada ayrıca Bağımlılık Teorisi’nin merkez ve çevre ülke ilişkileri üzerinden geliştirdiği yapısal eşitsizlik analizleri, Latin Amerika coğrafyasındaki geri bırakılmışlığın tarihsel sürekliliğini açıklamak için kullanılmıştır. Bu iki kuramsal anlayış doğrultusunda EZLN’nin 1994 yılı sonrası benimsediği mücadele stratejileri, devlet iktidarını doğrudan hedefe koymayan; bunun yerine kolektif mülkiyet ve üretim, taban demokrasisi ile özerk yönetim deneyimleri temelinde şekillenen karşı hegemonik bir pratik olarak ele alınmıştır. Çalışmanın temel savı, EZLN deneyiminin Gramsci’nin kuramsal yaklaşımıyla yalnızca kavramsal düzeyde değil; kurumsal ve pratik düzeyde de güçlü bir uyum sergilediğidir. Bu yönüyle çalışma, Gramsci’nin fikrî mirasının çağdaş toplumsal hareketleri anlamada bugün de geçerli bir çözümleme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.
Keywords
Abstract
This study aims to examine the experience of the Zapatista Army of National Liberation (EZLN), which emerged in Latin America, within the framework of the concept of counter-hegemony by addressing Antonio Gramsci’s theory of hegemony in its distinctive position within Western Marxism, together with the structural analyses developed by Dependency Theory. Although social transformation in the Marxist literature has long been discussed primarily in terms of relations of production, class struggles, and the seizure of state power, Gramsci’s theory of hegemony -developed within Western Marxism- has placed the cultural, ideological, and sivil society-oriented superstructural dimensions of political struggle as its center. In this context, hegemony is conceptualized not merely as a form of domination based on coercion and repressive apparatuses, but as a multilayered power relation sustained through the organization of social consent within the sphere of civil society. The study also draws on Dependency Theory’s analyses of structural inequalities based on center-periphery relations in order to explain the historical continuity of underdevelopment in the Latin American context. In line with these two thoretical perspectives, the post-1994 strategies of struggle adopted by the EZLN are examined as a counter-hegemonic practice that does not directly target state power, but is instead shaped around collective ownership and production, grassroots democracy, and experiences of autonomous governance. The central argument of the study is that the EZLN experience demonstrates a strong alignment with Gramsci’s theoretical approach not only at the conceptual level, but also at the institutional and practical levels. In this respect, the study shows that Gramsci’s intellectual legacy remains a valid and effective analytical tool for understanding contemporary social movements.
