Author :
Abstract
Hak arama özgürlüğü, modern anayasalarda güvence altına alınmış, hukuk devleti ilkesini pekiştiren temel hak ve özgürlüklerdendir. Bu özgürlüğün kullanılmasındaki en önemli ve etkili yol, kuşkusuz yargı mercilerine başvuru hakkıdır. Hak arama özgürlüğü en yalın anlamıyla adalete daha iyi ve etkili erişimin sağlanmasını ifade etmektedir. Bu kapsamda söz konusu özgürlük, yalnızca yargı sistemine etkili erişimi değil, aynı zamanda uyuşmazlığın niteliğine uygun diğer çözüm yollarına erişimin teşvik edilmesini de içermektedir. Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları, çağdaş hukuk sistemlerinde yargısal hantallığa karşı geliştirilen, uyuşmazlıkların hızlı çözüme ulaşmasını sağlayan tamamlayıcı mekanizmalardır. Bu yöntemler, hak arama özgürlüğünü salt mahkeme kürsüsüne erişimle sınırlayan dar kalıpları kırarak, bireyin adalete hızlı ve ekonomik olarak ulaşmasını hedefler.
Dünya genelindeki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de mahkemeler, giderek artan iş yükünü taşımakta zorlanır hâle gelmiştir. Artan çatışma kültürüne bağlı olarak dava sayılarının çoğalması, ülkelerin yargı sistemlerinde karar alma mekanizmalarının karmaşık ve yavaş işlemesi ile özellikle idarî yargıda idarenin uyuşmazlıkların çözümüne yeterince istekli olmaması gibi nedenler, bu sorunun derinleşmesine yol açmıştır. Bu çerçevede alternatif uyuşmazlık çözüm yolları, giderek genişleyen uygulama alanlarıyla adlî ve idarî yargıyı tamamlayan etkin çözüm yöntemleri olarak karşımıza çıkmaktadır.
Çalışmada AUÇ yolları hakkında genel ve tarihsel bilginin yanı sıra bu yolların kullanılmasının bireyler ve yargı sistemi üzerindeki etkileri ile AUÇ yollarına başvurunun kimi uyuşmazlıklar için dava şartı haline getirilmesinin hak arama özgürlüğüne, özellikle adalete etkili erişim ve makul sürede yargılanma yönünden etkisi incelenmiştir.
Keywords
Abstract
The freedom to seek justice is one of the fundamental rights and freedoms guaranteed in modern constitutions, reinforcing the principle of the rule of law. Undoubtedly, the most important and effective means of exercising this freedom is the right to apply to the courts. However, the freedom to seek justice, in its simplest sense, means ensuring better and more effective access to justice. In this context, this freedom encompasses not only access to an effective judicial system but also the promotion of access to other dispute resolution methods appropriate to the nature of the dispute. Alternative Dispute Resolution methods are complementary mechanisms developed in contemporary legal systems to counter judicial inefficiency and enable the swift resolution of disputes. These methods aim to enable individuals to access justice quickly and economically by breaking the narrow moulds that limit the freedom to seek justice to mere access to the courtroom.
In line with global developments, courts in our country have also found it increasingly difficult to cope with their growing workload. The increase in the number of lawsuits due to the growing culture of conflict, the complex and slow decision-making mechanisms in the judicial systems of countries, and, particularly in administrative courts, the lack of sufficient willingness on the part of the administration to resolve disputes have contributed to the deepening of this problem. In this context, alternative dispute resolution methods are emerging as effective solutions that complement judicial and administrative justice with their increasingly broad scope of application.
The study examines general and historical information about ADR methods, the effects of their use on individuals and the judicial system, and the impact of making recourse to ADR a prerequisite for litigation in certain disputes on the freedom to seek justice.
