Jeopolitik Gerilimler ve Ekonomik Kırılganlık: ABD–İran–İsrail Çatışmasının Türkiye Ekonomisine Muhtemel Etkileri
Author :
Abstract
Ortadoğu’da derinleşen jeopolitik gerilimler, başta enerji güvenliği olmak üzere küresel ekonomiyi doğrudan tehdit etmekte ve bölgeye komşu ülkelerin makroekonomik dengelerini sarsmaktadır. Bu derleme çalışması, ABD–İran–İsrail ekseninde tırmanan askeri ve diplomatik krizlerin Türkiye ekonomisi üzerindeki olası etkilerini enerji, finansal ve ticaret–reel sektör kanalları çerçevesinde analitik bir bakış açısıyla değerlendirmektedir. Çalışmada mevcut literatür ve ikincil verilerden yararlanılarak üç temel aktarma mekanizması incelenmektedir. Enerji kanalı incelendiğinde, Orta Doğu merkezli çatışmaların petrol ve doğal gaz fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturduğu ve bu durumun enerji ithalatçısı konumundaki Türkiye’de maliyet enflasyonu, cari açık ve kur geçişkenliği üzerinden makroekonomik istikrarı tehdit ettiği görülmektedir. Finansal kanal açısından değerlendirildiğinde, artan jeopolitik risk algısının Türkiye CDS primlerini yükselteceği, sermaye çıkışlarını hızlandıracağı ve döviz kuru üzerinde baskı oluşturacağı öngörülmektedir. Ticaret ve reel sektör kanalı çerçevesinde ise bölgesel istikrarsızlığın ticaret yollarında yarattığı aksaklıkların, ihracat performansı ve lojistik maliyetler üzerinde olumsuz etkiler doğurduğu; İran ve Körfez bölgesiyle yürütülen ticaretin kırılgan bir yapı sergilediği anlaşılmaktadır. Senaryo analizi çerçevesinde sınırlı gerilimden yüksek yoğunluklu krize uzanan bir spektrumda değerlendirilen etkiler, çatışmanın şiddet ve süresine bağlı olarak yönetilebilir düzeyden yapısal ve kalıcı bir niteğe dönüşebileceğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular; enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, ihracat pazarlarının genişletilmesi, cari açığın yapısal bileşenlerinin azaltılması ve uluslararası finansal güvenlik ağlarına erişimi kolaylaştıracak mekanizmaların önceden değerlendirilmesi yönünde politika önerileri ile desteklenmektedir.
Keywords
Abstract
The deepening geopolitical tensions along the US–Iran–Israel axis pose significant risks to regional stability and the macroeconomic balances of neighboring economies. Turkey, situated at the crossroads of Europe, Asia, and the Middle East, is particularly vulnerable to such external shocks due to its structural dependence on energy imports, high current account deficit, and sensitivity to capital flow volatility. This review study analytically examines the probable effects of escalating military and diplomatic crises on the Turkish economy through three transmission channels: energy, financial, and trade-real sector. Drawing on existing literature and secondary data — including oil price movements, Turkey's CDS spreads, and foreign trade statistics — the study develops a scenario-based framework ranging from limited tension to high-intensity regional conflict. Findings indicate that geopolitical tensions transmit economic shocks to Turkey primarily through rising energy costs that fuel cost-push inflation and widen the current account deficit; increasing country risk premiums that trigger capital outflows and exchange rate depreciation; and disruptions to trade routes that suppress export performance and raise logistics costs. Scenario analysis reveals that while limited conflicts produce manageable and temporary effects, prolonged and intensifying confrontations risk generating structural and persistent macroeconomic vulnerabilities. Turkey's geostrategic position carries both risk and opportunity in the face of regional instability. Mitigating economic fragility requires energy source diversification, export market expansion, reduction of structural current account imbalances, and proactive engagement with international financial safety nets.
