Author :
Abstract
Bu çalışma, sanat tarihi ve görsel kültür kuramında haptik kavramının soykütüğünü kurmayı ve bu kuramsal birikimi ekran-temelli dokunmatik görsel kültür bağlamında sınamayı amaçlar. Çalışmada izlenen hat: Alois Riegl'in taktil/optik ayrımı, Walter Benjamin'in dokunsal alımlama çözümlemesi, Gilles Deleuze'ün haptik görme kavrayışı, Maurice Merleau-Ponty'nin görme ile dokunmanın içiçeliğine ilişkin fenomenolojisi ve Laura U. Marks'ın haptik görsellik kuramından oluşan beş durağı kapsamaktadır. Çalışma tümüyle kuramsaldır. Kavram-tarihsel okuma ile soykütüksel ve karşılaştırmalı çözümlemeye dayanır. İnceleme iki bulgu ortaya koyar. İlk olarak haptik tek bir tanıma indirgenemez. Kavram, biçimsel bir algı kategorisinden bir duyum metafiziğine, oradan bir izleme deneyimine ve nihayet bir arayüz pratiğine doğru anlam değiştirerek ilerler. İkinci bulgu ise dokunmatik ekranın bu birikimi hem doğrular hem de tersine çevirir. Göz-el-ekran ilişkisinin fizikselleşmesiyle haptik görme düz anlam kazanır. Ancak bu literalleşme kavramın okülarsentrizme yönelik eleştirel gücünü askıya alır. Kavramın çağdaş verimi, arayüzün aksadığı, görüntünün bozulduğu eşiklerde aranmalıdır. Türkçe literatürde bu hattı ilk kez bütünlüklü biçimde kuran bu çalışma, imge merkezli görsel kültür çözümlemesine bedensel ve duyusal bir eksen önermektedir.
Keywords
Abstract
The Genealogy of Haptic Theory in Art History from Tactile Perception to the Crisis of Vision
This study aims to construct a genealogy of the concept of the haptic in art history and visual culture theory and to test this theoretical legacy in the context of screen-based, touch-driven visual culture. The line traced passes through five moments: Alois Riegl's tactile/optical distinction, Walter Benjamin's analysis of tactile reception, Gilles Deleuze's conception of haptic vision, Maurice Merleau-Ponty's phenomenology of the intertwining of vision and touch, and Laura U. Marks's theory of haptic visuality. The study is entirely theoretical in method. It relies on conceptual-historical reading together with genealogical and comparative analysis. The inquiry yields two findings. First, the haptic cannot be reduced to a single definition. The concept shifts in meaning from a formal category of perception to a metaphysics of sensation, then to a mode of spectatorship, and finally to an interface practice. Second, the touchscreen both confirms and inverts this legacy. As the eye-hand-screen relation becomes physical, haptic vision is rendered literal. Yet this literalization suspends the concept's critical force against ocularcentrism. The contemporary yield of the concept is to be sought at the thresholds where the interface falters and the image degrades. As the first study in Turkish scholarship to construct this line as a whole, the article proposes an embodied and sensory axis for image-centered visual culture analysis.
