Author :
Abstract
Bu çalışma, sanat tarihi ve görsel kültür kuramında haptik kavramının soykütüğünü kurmayı ve bu kuramsal birikimi ekran temelli dokunmatik görsel kültür bağlamında sınamayı amaçlamaktadır. Çalışmada izlenen yol Alois Riegl’in taktil/optik ayrımı, Walter Benjamin’in dokunsal alımlama çözümlemesi, Gilles Deleuze’ün haptik görme kavrayışı, Maurice Merleau-Ponty’nin görme ile dokunmanın iç içeliğine ilişkin fenomenolojisi ve Laura U. Marks’ın haptik görsellik kuramından oluşan beş durağı kapsamaktadır. Çalışma tümüyle kuramsaldır. Kavram-tarihsel okuma ile soykütüksel ve karşılaştırmalı çözümlemeye dayanmaktadır. İnceleme iki bulgu ortaya koymaktadır. İlk olarak haptik tek bir tanıma indirgenemez. Kavram biçimsel bir algı kategorisinden bir duyum metafiziğine, oradan bir izleme deneyimine ve nihayet bir arayüz pratiğine doğru anlam değiştirerek ilerlemektedir. İkinci bulgu ise dokunmatik ekranın bu birikimi hem doğrulamakta hem de tersine çevirmektedir. Göz-el-ekran ilişkisinin fizikselleşmesiyle haptik görme düz anlam kazanmaktadır. Ancak kavramın bu biçimde düz anlam kazanması okülarsentrizme yönelik eleştirel gücünü askıya almaktadır. Kavramın çağdaş verimi, arayüzün aksadığı, görüntünün bozulduğu eşiklerde aranmalıdır. Türkçe literatürde bu hattı bütünlüklü biçimde kuran bu çalışma, imge merkezli görsel kültür çözümlemesine bedensel ve duyusal bir eksen önermektedir.
Keywords
Abstract
This study aims to construct a genealogy of the concept of the haptic in art history and visual culture theory and to test this theoretical legacy in the context of screen-based, touch-driven visual culture. The line traced in the study comprises five moments: Alois Riegl's tactile/optical distinction, Walter Benjamin's analysis of tactile reception, Gilles Deleuze's conception of haptic vision, Maurice Merleau-Ponty's phenomenology of the intertwining of vision and touch, and Laura U. Marks's theory of haptic visuality. The study is entirely theoretical. It relies on conceptual-historical reading together with genealogical and comparative analysis. The inquiry yields two findings. First, the haptic cannot be reduced to a single definition. The concept shifts in meaning from a formal category of perception to a metaphysics of sensation, then to a mode of spectatorship, and finally to an interface practice. Second, the touchscreen both confirms and inverts this legacy. As the eye-hand-screen relation becomes physical, haptic vision acquires a literal meaning. Yet this literalization of the concept suspends its critical force against ocularcentrism. The contemporary yield of the concept is to be sought at the thresholds where the interface falters and the image degrades. Constructing this line as a whole in Turkish scholarship, the study proposes an embodied and sensory axis for image-centered visual culture analysis.
